Anlaşmalı boşanma, eşlerin uzun süren bir yargılama süreci yaşamadan ve evlilik içinde yaşanan olayları mahkeme önünde ayrıntılı şekilde tartışmak zorunda kalmadan evliliklerini sona erdirebilmelerine imkân tanıyan bir boşanma yoludur. Ancak yalnızca boşanmanın istenmesi sürecin “anlaşmalı” olarak yürütülebilmesi için yeterli değildir. Şöyle ki eşlerin, boşanma kararının doğuracağı sonuçlar üzerinde de uzlaşmaları gerekir. Özellikle müşterek çocukların velayeti ve diğer ebeveynle kuracağı kişisel ilişki, nafaka ve tazminat talepleri ile edinilmiş malların nasıl paylaşılacağı hususları üzerinde anlaşmanın sağlanması gerekmektedir.
Bu nedenle anlaşmalı boşanmada tarafların boşanma sonrasındaki hak ve yükümlülüklerinin açık, uygulanabilir ve ileride yeni bir uyuşmazlığa yol açmayacak şekilde belirlenmesi gerekir. Bu noktada hazırlanacak anlaşmalı boşanma protokolü, sürecin en önemli unsurlarından biri hâline gelir.
Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın şartları, anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması, müşterek çocukların durumu, nafaka ve tazminat, mal paylaşımı, duruşma ve kararın kesinleşmesine kadar geçen süreç ele alınmaktadır.
Anlaşmalı boşanma, eşlerin hem boşanma konusunda hem de boşanmanın doğuracağı temel sonuçlar üzerinde ortak bir iradeye sahip oldukları boşanma türüdür.
Taraflardan biri boşanmak istiyor ancak diğeri boşanmayı kabul etmiyorsa anlaşmalı boşanma mümkün değildir. Benzer şekilde eşler boşanma konusunda anlaşmış olsa bile velayet, nafaka veya tazminat gibi konulardan biri üzerinde uyuşmazlık bulunuyorsa süreç anlaşmalı olarak tamamlanamaz.
Bu nedenle cevaplanması gereken asıl soru yalnızca “İkimiz de boşanmak istiyor muyuz?” değil, aynı zamanda “Boşanmanın sonuçları konusunda da anlaşabiliyor muyuz?” sorusudur. Tarafların bu konularda uzlaşması hâlinde ise varılan anlaşmanın sözlü olarak kalması veya genel ifadelerle ortaya konulması yeterli değildir.
Boşanmanın mali sonuçları ile varsa müşterek çocukların durumuna ilişkin hususların açık, anlaşılır ve uygulanabilir şekilde düzenlenmesi gerekir. Tarafların üzerinde uzlaştıkları bu hususlar anlaşmalı boşanma protokolüne aktarılır ve protokol, boşanma davasının temel unsurlarından birini oluşturur.
Türk Medeni Kanunu’na göre anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Bir yıllık süre henüz tamamlanmamışsa eşler bütün konularda uzlaşmış olsalar dahi bu yolla boşanamazlar.
Evlilik en az bir yıldır devam ediyorsa eşler mahkemeye birlikte başvurabilir. Uygulamada eşlerden biri anlaşmalı boşanma davasını açmakta, diğer eş ise açılan davayı ve hazırlanan protokolü kabul etmektedir. Davayı hangi eşin açtığı, tek başına o eşe daha fazla hak sağlamaz veya diğer eşi kusurlu hâle getirmez.
Her iki eşin de duruşmaya bizzat katılması gerekir. Tarafların avukatları bulunsa dahi hâkim, boşanma iradelerini doğrudan eşlerden dinler. Hâkim; tarafların boşanmak isteyip istemediğini, protokoldeki imzaların kendilerine ait olup olmadığını ve protokol hükümlerini özgür iradeleriyle kabul edip etmediklerini sorar.
Son olarak boşanmanın mali sonuçları ve varsa müşterek çocukların durumu hakkında hazırlanan düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması gerekir. Hâkim, özellikle çocuğun menfaatini korumak amacıyla protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir. Tarafların önerilen değişikliği kabul etmemesi hâlinde anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanma sonrasındaki hak ve yükümlülüklerini belirleyen temel belgedir. Bu nedenle protokolü yalnızca davanın açılması için gerekli biçimsel bir evrak olarak görmek doğru değildir.
İnternetten bulunan standart bir anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanmasına yeterli görünse bile o evliliğe özgü bütün meseleleri karşılamayabilir. Müşterek çocuk, taşınmaz, araç, kredi borcu, ziynet eşyası veya düzenli ödeme yükümlülüğü bulunan bir boşanmada genel ifadeler ileride yeni uyuşmazlıkların ortaya çıkmasına neden olabilir.
Protokolde öncelikle tarafların boşanmayı kabul ettikleri açıkça belirtilmelidir. Bunun yanında velayet, çocukla kişisel ilişki, nafaka ve tazminat gibi boşanmanın doğrudan sonuçları tereddüde yer bırakmayacak biçimde düzenlenmelidir.
Mal paylaşımı ve borçların durumu ise her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. Taraflar bu konuları protokol ile tamamen çözüme kavuşturabilecekleri gibi mal rejiminden doğan haklarını saklı da tutabilir. Burada kullanılan birkaç kelime dahi ileride dava açılıp açılamayacağını etkileyebilir.
Müşterek çocuk bulunan bir anlaşmalı boşanma davasında tarafların anlaşması yalnızca velayetin anneye veya babaya bırakılmasıyla tamamlanmış olmaz.
Velayetin kendisine bırakılmadığı eş ile çocuk arasında kurulacak kişisel ilişkinin de açıkça belirlenmesi gerekir. Çocuğun hangi hafta sonlarında diğer ebeveynin yanında kalacağı, teslim ve iade saatleri, yaz tatili, yarıyıl tatili, dini bayramlar ve gerekli görülüyorsa özel günler protokolde ayrı ayrı gösterilmelidir.
“Çocuk istenildiği zaman görülebilir.” veya “Taraflar kendi aralarında anlaşacaktır.” gibi ifadeler, anlaşmalı boşanma protokolüne uygun ifadeler değildir. İyi hazırlanmış bir kişisel ilişki düzenlemesi, yalnızca anne ve babanın değil, çocuğun da düzenli ve öngörülebilir bir hayat sürmesini amaçlar.
Anlaşmalı boşanmada tarafların üzerinde uzlaşması gereken önemli konulardan biri nafaka ve tazminat talepleridir. Eşler, yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat konusunda bir ödeme kararlaştırabilecekleri gibi karşılıklı olarak bu yönde bir taleplerinin bulunmadığını da protokolde düzenleyebilirler.
Özellikle yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat yönünden protokolde kullanılan ifadeler önem taşır. Bu haklardan açıkça vazgeçilmesi, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra aynı taleplerin ileri sürülmesini engelleyebilecek sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle tarafların yalnızca boşanmanın gerçekleşmesine odaklanarak nafaka veya tazminat hakları konusunda yeterince değerlendirme yapmadan karar vermemeleri gerekir.
Nafaka veya tazminat ödenmesi kararlaştırılmışsa yalnızca ödeme miktarının belirtilmesi de her zaman yeterli değildir. Ödemenin tek seferde mi yoksa taksitler hâlinde mi yapılacağı, ödeme zamanı ve yöntemi ile süreklilik gösteren ödemelerde artış oranı gibi hususların açıkça belirlenmesi, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi açısından önemlidir.
Müşterek çocuk bulunması hâlinde ise iştirak nafakası ayrıca değerlendirilmelidir. İştirak nafakası eşlerden birine değil, çocuğun bakım, eğitim ve diğer ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik bir düzenlemedir. Nafaka kararlaştırılması hâlinde miktarı, ödeme zamanı ve yıllık artış şekli gibi hususların protokolde açıkça gösterilmesi gerekir.
Tarafların anlaşmalı boşanma sırasında müşterek çocuk için iştirak nafakası talep etmemiş veya az miktarda talep etmiş olması, çocuğun ihtiyaçlarının ilerleyen dönemde değişmesi hâlinde iştirak nafakası talep edilmesine kesin olarak engel oluşturmaz. Çocuğun üstün yararı ve değişen ihtiyaçları doğrultusunda nafaka konusu daha sonra yeniden değerlendirilebilir.
Bu nedenle nafaka ve tazminata ilişkin hükümler, yalnızca boşanma anındaki koşullar dikkate alınarak değil, tarafların ve varsa müşterek çocuğun boşanma sonrasındaki durumu da gözetilerek düzenlenmelidir.
Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımının mutlaka boşanma protokolü içinde sonuçlandırılması zorunlu değildir. Taraflar mal rejiminden doğan taleplerini daha sonra değerlendirmek üzere saklı tutabilir.
Bununla birlikte mal paylaşımının protokol içinde yapılması isteniyorsa her malvarlığı değeri ayrı ayrı belirtilmelidir. Taşınmazın açık tapu bilgileri, aracın plakası, devrin hangi tarihte yapılacağı ve devir masraflarının hangi tarafa ait olacağı belirlenmelidir.
Kredi borcu bulunan ev veya araçlarda yalnızca malın kime bırakılacağı değil, kalan borcun kim tarafından ödeneceği de kararlaştırılmalıdır. Ancak eşlerin kendi aralarında yaptıkları bu düzenleme bankayı kendiliğinden bağlamaz. Kredi sözleşmesine göre borçlu veya kefil olan eşin bankaya karşı sorumluluğu devam edebilir.
Aynı şekilde “Tarafların birbirinden hiçbir hak ve alacağı kalmamıştır.” şeklindeki genel bir ifade; taşınmaz, araç, ziynet eşyası veya evlilik içinde edinilen diğer mallara ilişkin talepleri de etkileyebilir. Bu nedenle mal paylaşımına ilişkin hükümler, anlaşmalı boşanma protokolünün en dikkatli hazırlanması gereken bölümlerinden biridir.
Tarafların boşanma ve boşanmanın sonuçları konusunda uzlaşmasının ardından dava dilekçesi ile anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanarak Aile Mahkemesine başvurulur. Boşanma davalarında yetki kuralı kesin yetki niteliğinde olmadığından, tarafların yetki konusunda uyuşmazlık yaşamaması hâlinde anlaşmalı boşanma davasının yetkili olmayan bir Aile Mahkemesinde de görülmesi mümkündür.
Davanın açılmasının ardından mahkeme tarafından duruşma günü belirlenir. Anlaşmalı boşanmada tarafların duruşmaya bizzat katılmaları gerekir. Hâkim, tarafların boşanma iradelerini doğrudan dinler ve hazırlanan protokolü inceler. Tarafların iradelerini serbestçe açıkladığı ve protokolde yer alan düzenlemelerin uygun olduğu kanaatine varılması hâlinde boşanmaya karar verilebilir.
Dava dilekçesi ve protokolün usulüne uygun hazırlanmış olması, tarafların duruşmada protokol hükümlerini kabul etmesi ve sonradan herhangi bir uyuşmazlık çıkmaması hâlinde anlaşmalı boşanma davası tek duruşmada karara bağlanır. Ancak duruşmada boşanma kararı verilmesi, tarafların aynı gün hukuken boşanmış oldukları anlamına gelmez.
Duruşmanın ardından mahkeme tarafından gerekçeli karar hazırlanır. Kararın taraflara tebliğ edilmesi ve kanun yolu sürecinin tamamlanması veya feragat edilmesi halinde ardından boşanma kararı kesinleşir. Kararın kesinleşmesiyle birlikte boşanma hukuken sonuç doğurur ve gerekli bildirimlerin ardından nüfus kayıtlarına işlenir.
Anlaşmalı boşanmanın süresi mahkemenin iş yoğunluğuna, duruşma günü verilmesine, gerekçeli kararın yazılmasına ve kararın kesinleşmesine göre değişir. Bu nedenle her dosya için kesin bir gün veya hafta söylenmesi doğru olmaz.
Sürecin uzamasına çoğu zaman tarafların boşanma iradesinden değil, protokolde eksik bırakılan konulardan kaynaklanan sorunlar neden olur. Velayet düzenlemesinin yeterince açık olmaması, mal paylaşımının belirsiz bırakılması veya duruşmada taraflardan birinin protokol hükümlerini kabul etmemesi davanın ertelenmesine yol açabilir.
Anlaşmalı boşanmanın kısa sürmesini sağlayan asıl unsur, davanın hızlı açılması değil; dava açılmadan önce bütün ihtimallerin değerlendirilmiş olmasıdır.
Anlaşmalı boşanma, karar kesinleşinceye kadar tarafların ortak iradesine dayanır. Eşlerden biri duruşmaya gelmez, boşanmayı artık kabul etmediğini söyler veya protokoldeki bir hükümden vazgeçerse anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Bu durumda dosyanın niteliğine göre davaya çekişmeli boşanma olarak devam edilmesi gündeme gelebilir. Çekişmeli sürece geçildiğinde tarafların evlilik içinde yaşanan olayları açıklaması, delillerini sunması ve gerektiğinde tanık dinletmesi gerekir.
Bu nedenle protokol imzalanmadan önce tarafların yalnızca o günkü düşüncelerini değil, boşanma sonrasındaki hayatlarını da dikkate almaları önemlidir.
Anlaşmalı boşanma davasının avukat aracılığıyla açılması zorunlu değildir. Taraflar, dava ve duruşma işlemlerini kendileri de takip edebilir.
Ancak hukuki destek ihtiyacı çoğu zaman boşanmanın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinden değil, boşanma sonrasında bir hak kaybı yaşanıp yaşanmayacağından kaynaklanır. Mahkeme tarafların yerine geçerek hangi malın kime bırakılmasının daha uygun olacağını veya bir eşin nafakadan vazgeçmesinin ekonomik sonuçlarını belirlemez.
Avukatın bu süreçteki görevi yalnızca bir protokol örneği hazırlamak değildir. Tarafın mevcut haklarını belirlemek, imzalanması düşünülen hükümlerin sonuçlarını açıklamak, belirsiz düzenlemeleri önlemek ve dava ile kesinleşme sürecini takip etmek de hukuki desteğin kapsamındadır.
Boşanma davasında eşlerin menfaatleri birbirinden farklı olabileceğinden aynı avukatın her iki tarafı birlikte temsil etmesi uygun değildir. Avukat eşlerden birinin vekilliğini üstlenebilir; diğer eş ise kendisini temsil edebilir veya ayrı bir avukattan yardım alabilir.
Çerkezköy’de boşanma avukatı olarak hukuki destek sunduğumuz anlaşmalı boşanma süreçlerinde; tarafın hukuki durumunun değerlendirilmesi, anlaşmalı boşanmanın şartları ve hukuki sonuçları hakkında bilgilendirme yapılması, anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması, mevcut protokol hükümlerinin tarafın hak ve menfaatleri bakımından değerlendirilmesi, dava sürecinin yürütülmesi ve boşanma kararının kesinleşmesine kadar gerekli hukuki işlemlerin takibi sağlanmaktadır.
Anlaşmalı boşanma konusunda hukuki destek almak, hazırlanmış bir protokolün doğuracağı hukuki sonuçları değerlendirmek veya dava süreci hakkında bilgi edinmek için Çerkezköy Boşanma Avukatı Selim Turhan ile iletişime geçebilirsiniz.
Yayın Tarihi: 1 Ekim 2026 | Av. Selim Turhan